Groencontact 2026/4

Tijdens afgelopen hete zomer herontdekte Vlaanderen haar liefde voor natuurlijke verkoeling: bomen. Die hernieuwde vlam en onze oude liefde voor verharding liggen soms in conflict, met zeer zichtbare resultaten: verharding die wordt opgedrukt door boomwortels. Dit zorgt potentieel voor gevaarlijke situaties en dat maakt makkelijk klagen. Nog zoiets waar wij Vlamingen van houden. Hoe ga je met boomwortelopdruk om?

Private tuinen vormen een belangrijke, maar vaak onderbelichte schakel in het klimaatadaptatiebeleid van steden en gemeenten. Ze bieden kansen voor meer groen, bomen, ontharding en waterinfiltratie. Maar hoeveel ruimte hebben lokale besturen eigenlijk om daar beleid rond te voeren? En waar liggen de juridische grenzen? Stéphanie De Somer, hoofddocent bestuursrecht aan de Universiteit Antwerpen, en doctoraatsbursaal Matthias Vangenechten onderzochten welke mogelijkheden het huidige recht biedt om private tuinen klimaatbestendiger te maken. Hun conclusie: lokale besturen kunnen vandaag al heel wat doen, maar botsen tegelijk op belangrijke beperkingen in de Vlaamse regelgeving.

Met de nieuwe rubriek ‘Groencontact breekt uit’ willen we onze blik op openbaar groen verruimen. We geven experten uit binnen- en buitenland een forum om hun visie te delen op de uitdagingen en kansen voor openbaar groen, klimaat en waterbeleid in de komende jaren. Waar moeten we naartoe? Welke keuzes moeten we maken? En vooral: welke oplossingen liggen vandaag al binnen handbereik? In deze editie gaan we in gesprek met Louis de Jaeger.

Wanneer een openbaar bestuur een groenproject wil realiseren, is het gebruikelijk om via een openbare aanbesteding een ontwerper te selecteren. Die maakt vervolgen s een bestek op voor de uitvoering van de werken, waarna het gemeente bestuur de werken aanbesteedt aan een groenaannemer. Maar hoe goed een ontwerp er op papier ook mag uitzien, de uiteindelijke realisatie ervan staat of valt met een onberispelijke uitvoering. Lochristi zocht een methode om de geknipte groenaannemer te selecteren voor de uitvoering van de Groene Long in het dorpscentrum. Een gedachtewisseling met de betrokkenen, en met Groen Groeien als klankbord.

De Europese otter (Lutra lutra) keert langzaam terug in Vlaanderen, maar blijft nog steeds uiterst zeldzaam. Na een massale achteruitgang in de 20e eeuw — veroorzaakt door habitatverlies, vervuild water en intensieve vervolging als “visrover” — werden pas vanaf 2012 weer geverifieerde sporen en waarnemingen geregistreerd. Tegenwoordig verschijnen meldingen en sporen in verschillende valleien, zoals die van de Schelde, de Durme/Moervaart, delen van het Waasland en recenter ook in de Maasvallei en Noordoost-Limburg. Het beeld blijft echter versnipperd: veel waarnemingen betreffen zwervende dieren, en slechts op enkele locaties zijn er aanwijzingen van (tijdelijke) vestiging. Een stabiele, wijd verspreide en voortplantende populatie in Vlaanderen is nog niet algemeen bevestig d, maar de trend is echter onmiskenbaar positief!

Hoe maken we onze steden en gemeenten groener, klimaatrobuuster en biodiverser? En hoe kunnen technologie, nieuwe samenwerkingen en slimme financiering daarbij helpen?  Op 17 september bracht Natuur Futuur in de Nekkerhal in Mechelen meer dan 850 deelnemers samen rond die vragen.

Turnhout heeft een bijzondere troef: we zijn een centrumstad met mooie natuurgebieden, parken en een waardevolle groene rand. De uitdaging is om die groene omgeving sterker met de stad te verbinden. Vooral in de stedelijke kern is de ruimte schaars en voelen we de gevolgen van hitte en klimaatverandering. We moeten dus slim ruimte maken voor groen en water. Via groene vingers, ontharding, bomen, water en kwalitatieve publieke ruimte willen we de stad stap voor stap vergroenen. Niet zomaar met meer groen, maar met een samenhangend groenblauw netwerk dat natuur, klimaatadaptatie en leefkwaliteit verbindt. Daarom werken we aan een integraal groenblauw plan.

“Ik ben nog geen dag tegen mijn goesting komen werken.” Met die uitspraak vat de groenploeg van Beerse misschien wel het best samen wat hun job zo bijzonder maakt. Het werk is soms pittig en er komt heel wat bij kijken, maar vooral de variatie, de samenwerking en de ruimte om zelf aan de slag te gaan, maken het voor deze ploeg zo boeiend.

In deze artikelreeks bespreken we de resultaten van ons Lerend Netwerk "Boom beschadigd, wat nu?", dat in het najaar van 2025 werd georganiseerd. We kwamen samen in Aarschot en in Roeselare. Aan de hand van een reeks realistische praktijkcases werden deelnemers uitgedaagd om schadegevallen te beoordelen en samen tot een gepaste aanpak te komen. Naast deze cases kwamen ook verschillende belangrijke afspraken kaders aan bod, waaronder de Uniforme Methode voor Boomwaarde bepaling, de Code voor infra structuur- en nutswerken langs gemeentewegen en het Standaardbestek. Deze documenten vormen immers een belangrijke basis voor het beoordelen van schade aan bomen, het vaststellen van aansprakelijkheid en het bepalen van eventuele herstel- of compensatiemaatregelen. In het eerste deel van deze artikelreeks gaan we dieper in op deze afspraken kaders. In deel twee en drie bespreken we schade aangebracht door burgers, aannemers en eigen personeel.

In onze door materialisme, technologie en digitalisering gedreven samenleving leeft bij veel mensen een toenemende behoefte aan verbinding met, en terugkeer naar de natuur. Het aantal natuurbegraafplaatsen in Vlaanderen stijgt terwijl op andere locaties – vaak in dezelfde gemeenten – geboortebossen groeien om het begin van het leven te vieren. Vanuit het idee om de symboliek van geboorte, dood en wedergeboorte op een en dezelfde plek te integreren, stelt Jan Vilain een nieuw concept voor: het familiebos.

VIn de Stadionstraat van Stekene werken bewoners en gemeente samen aan een tuinstraat. Sandy Adriaenss ens (Viaverda) en Joke Flour (Commons Lab) begeleiden dit traject samen met een reeks partners en leerden onderweg wat zo'n complexe samenwerking écht vraagt. Hun eerste 7 leerlessen gaan over tuinstraten, maar eigenlijk over veel meer dan dat. De Green Deal Tuinstraten draait om vier V's: vergroenen, verblauwen, verbinden en verplaatsen. Samen met partners zoals de Vereniging Voor Openbaar Groen (VVOG), Infopunt Publieke Ruimte, Aquafin en de Federatie van de Betonindustrie (FEBE) willen ze één ambitie waarmaken: 1000 tuinstraten in Vlaanderen tegen 2030. Stekene is één van de eerste binnen deze Green Deal en zoals dat gaat met pioniers: er valt veel te leren.

Tijdens Green Expo 2026 werden de strafste boomprojecten bekroond in de categorieën Erfgoed en Openbaar. Voor het eerst werd naast de juryprijzen ook een publieksprijs uitgereikt. Een mooie kans om niet alleen sterke realisaties te vieren, maar ook de mensen en groendiensten achter deze projecten in de bloemetjes te zetten.

Onze lesgever Peter Vandyck doorkruiste de voorbije jaren Vlaanderen om vormingen te geven aan groendiensten. Eén aandachtspunt kwam telkens terug: degelijk materiaal maakt een wereld van verschil. Het bepaalt niet alleen hoe efficiënt een ploeg kan werken, maar ook het werkcomfort, de veiligheid en uiteindelijk de kwaliteit van het onderhoud. Na het handgereedschap, de heggenschaar, de bosmaaier en de bladblazer richten we deze keer de aandacht op de hakselaar.

Groen is meer dan mooi en aangenaam. Het kan ook een belangrijke bijdrage leveren aan de gezondheid van inwoners. Maar niet elk type groen doet dat op dezelfde manier. Een boom zorgt voor schaduw en verkoeling, een park kan rust en herstel bieden en een groene omgeving nodigt uit tot bewegen en ontmoeten. Daarom is het interessant om bij de aanleg en inrichting van openbaa r groen ook bewust naar het gezondheidseffect te kijken. In Nederland vonden we daarvoor de ‘Gezond Groen Wijzer’, een praktische keuzehulp die groen en gezondheid met elkaar verbindt.

Het vernieuwde vrijstellingsbesluit brengt belangrijke keuzes met zich mee. Lokale besturen met een bestaande verordening moeten die binnen twee jaar afstemmen op het nieuwe kader. Voor andere besturen is dit hét moment om hun beleid onder de loep te nemen.

Joachim Volont is Bachelor Agro- en Biotechnologie, groenmanagement en volgde Postgraduaat ‘Groen erfgoed’. Voorheen werkte hij voor Natuurpunt Limburg. Hij wordt onze nieuwe adviseur voor Limburg en Oost-Brabant. Peter Vandyck zal zich verder toeleggen op vormingen en project ‘Klimaatbomen 2.0.’ voor de Provincie Limburg.

Naar aanleiding van onze 50ste verjaardag mochten we als Koninklijke VVOG op bezoek bij gouverneur Carl Decaluwé in West-Vlaanderen. Een bijzonder moment, en zeker omdat het een van zijn laatste officiële ontvangsten was voor zijn pensioen.

Voor de laatste column van dit jaar beste lezers, moet u mij vergeven dat ik kies voor een hartenkreet. Er moet me één en ander van de lever.
Dit mooie blad wordt voor een belangrijk deel gelezen door medewerkers van lokale en boven lokale besturen of organisaties die vaak samenwerken met die openbare besturen. Mijn hartenkreet is rechtstreeks aan jullie gericht.