Groencontact 2025/4

De recente moord op de 17-jarige Lisa in Nederland heeft de samenleving diep geschokt. Ze riep ook herinneringen op aan Julie Van Espen en aan zoveel andere vrouwen die slachtoffer werden van geweld in de publieke ruimte, namen die we kennen, en talloze die nooit de media haalden. Hun verhalen maken pijnlijk duidelijk dat onze publieke ruimte nog lang niet voor iedereen veilig is. Hoewel vrouwen meer dan de helft van de bevolking vormen, wordt die ruimte nog te vaak ontworpen zonder hun perspectief. Verlichting schiet tekort, publiek sanitair ontbreekt, en volgens de Jongerenpeiling van Plan International België krijgt maar liefst 91% van de meisjes te maken met seksuele intimidatie. Het gevolg: vrouwen mijden ’s avonds bepaalde plekken, kiezen omwegen of blijven gewoon thuis. De publieke ruimte, die vrijheid en ontmoeting zou moeten belichamen, wordt zo voor velen een plaats van voorzichtigheid en angst. Hoe kunnen we onze publieke ruimten beter afstemmen op de noden van vrouwen? En welke rol kan groen spelen in het creëren van meer inclusieve, veilige en toegankelijke plekken — waar iedereen zich welkom en vrij kan voelen, ongeacht gender, leeftijd of achtergrond?

In het openbaar groen krijgt de boom vaak de hoofdrol. Hij geeft hoogte en monumentale waarde, terwijl gemengde borders zorgen voor kleur en beleving. De heester blijft in dat verhaal al te vaak onderbelicht. Een gemiste kans! Struiken en heesters zijn niet zomaar “opvulling” of randbeplanting: ze zijn de stille kracht in onze groene infrastructuur. Ze verbinden, beschermen, voeden én geven vorm. Het is tijd dat we ze (terug) de erkenning geven die ze verdienen.

Tuinsubsidies schieten als paddenstoelen uit de grond. Steden en gemeenten lanceren tegemoetkomingen voor geveltuinen, ontharding, het planten van bomen, de aanleg van daktuinen of wadi’s, het voorzien van regenwatertonnen of het vergroenen van voortuinen. Het doel lijkt eenvoudig: burgers aanzetten om hun omgeving een stukje groener en klimaatrobuuster te maken. Maar achter die groene ambities schuilt meer.

Hoewel de noodzaak aan bijkomende vergroening hoog is, is het vaak moeilijk om in dichtbebouwde gebieden geschikte ruimte te vinden voor extra openbaar groen. Plekken die tot voor kort als ‘onmogelijk’ werden beschouwd om aanplantingen te ontwikkelen, komen, mede onder druk van klimaatvraagstukken, stilaan in het vizier van ontwerpers, groendiensten en beleidsmakers. Een verkenning langs drie locaties waar ‘onmogelijke vergroening’ een succesverhaal werd.

Nijlen is een gemeente in de provincie Antwerpen en omvat de deelgemeenten Kessel en Bevel. Het is een uitgesproken groene gemeente, gekenmerkt door haar vele oude bomen, lanen en parken zoals Tibour schrans, het Kessel Fort of de Bevelse dreef. Daarnaast bezit de gemeente verschillende bossen, waaronder het Cruysveld, het Soldatenbos en de Kruiskensberg. Toch is er in de dorpskernen nog veel verharding en relatief weinig groen. Om daar verandering in te brengen, worden de komende jaren meerdere projecten opgestart. Zo wordt in Kessel de ‘Oude Pastorie’ gerestaureerd. De prachtige tuin met haar vele oude bomen wordt geïntegreerd in de publieke ruimte, zodat ook inwoners er volop van kunnen genieten. Daarnaast is een nieuwe school in aanbouw, voorzien van een groene parking. Ook het kerkplein krijgt een grondige vergroening.

De groendienst van Lievegem is een zelfstandige ploeg met een eigen magazijn, een sterk team en een duidelijke missie: elke burger laten genieten van een nette, groene leefomgeving. Het team telt 26 medewerkers, waaronder drie ploegbazen en één magazijnier. De overige 22 staan in voor het dagelijkse groenonderhoud, het beheer van de begraafplaatsen, het graven van graven, veegwerken en afval ophaling. Binnen dat geheel is er ook de Liever Mooi-ploeg, die zich richt op het reinigen van straten en straatmeubilair, en de ophaling van straatvuil, sluikstort en zwerfvuil.

Onze lesgever Peter doorkruiste de voorbije jaren letterlijk heel Vlaanderen om vormingen te geven aan groendiensten. Tijdens die bezoeken kwam één aandachtspunt telkens terug: materiaal maakt het verschil. Degelijk gereedschap bepaalt niet alleen de efficiëntie, maar ook het werkcomfort en de veiligheid. Wat is nu de basisuitrusting voor een groenploeg? Welke keuzes zijn slim én duurzaam? Dat lees je in deze nieuwe reeks. In dit eerste deel zoomen we in op het materiaal voor de snoeitaken.

Klimplanten zijn meer dan een esthetische ingreep in het stadsbeeld: ze kunnen historische gebouwen beschermen tegen slijtage. Onderzoek aan de Universiteit Antwerpen toont aan dat groene gevels schommelingen in temperatuur en vochtigheid kunnen verminderen en zo het risico op verwering verkleinen. Met minimale ingrepen en zorgvuldig onderhoud openen groene gevels de deur naar duurzaam erfgoedbeheer in een veranderd klimaat.

Biopotten als logische keuze voor het openbaar domein
Steeds meer steden en gemeenten zetten in op vergroening én duurzaamheid. Bij aanplantingen in het openbaar domein betekent dat: minde r afval, efficiënter beheer én een kleinere ecologische voetafdruk. Biopotten zijn daarin een eenvoudige, maar slimme stap vooruit.

Daar waar het onderzoek van Marie De Groeve de relatie tussen gevelgroen en erfgoed bestudeert, is de literatuurstudie van Viaverda veel verder gegaan. Zij hebben Vlaamse studies rond (hygro)thermische effecten van gevelgroen gecombineerd in een samenvattend rapport. Daaruit destilleren ze een aantal praktische tips voor het beste resultaat.

Parkeerterreinen saai en grijs? Niet als je het aan de partners van de Green Deal Natuurinclusieve Parkeerterreinen vraagt. Steeds meer steden en organisaties bewijzen dat ook een parking een plek kan zijn waar natuur kansen krijgt. Op vraag van de stad Leuven werd er een workshop rond het ontwerp van een nieuw terrein in Kessel-Lo georganiseerd. Ook de plannen van Schilde en NMBS werden op tafel gelegd. Samen met experts in wilde bestuivers, biodiversiteit en beplanting leverde dat een schat aan inzichten op.

Al een kwarteeuw lang bundelt BESTselect de krachten van 15 Vlaamse sierboomkwekerijen met één duidelijke missie: zoveel mogelijk mensen laten genieten van mooie, sterke en duurzame planten en bomen.

Een jaar geleden stapte VVOG mee in het Interreg Northsea Green Team-project, met als doel het structureel inbakken van klimaatdapatatie in de openbare ruimte. Sindsdien is er veel gebeurd. In dit artikel geven we een overzicht van de reeds gerealiseerde producten. Al deze producten zijn raadpleegbaar via de website achter de QR-code achteraan. Aarzel niet ons te contacteren als je vragen hebt!

De laatste jaren ontwikkelden lokale besturen steeds meer specifieke meldsystemen voor onregelmatigheden in het publiek domein. Dit kan gaan over wegen, sluikstorten, openbare verlichting, onderhoud openbaargroen, … Deze meldingen kunnen geuit worden via telefoon, e-mail, website of apps. Sommigen hebben er zelfs een herken baar nummer voor ontwikkeld bvb ‘1788’, ‘1777’ of ‘O-punt’. Veel gemeenten doen dat om de burgers te betrekken, de dienstverlening te verbeteren en vooral meldingen op te lossen.

Van verlaten industrieterreinen tot drukbezochte speelpleinen, van parken tot begraafplaatsen, élk terrein kan waardevolle natuur bevatten. Een oude eik kan de ideale verblijfplaats zijn voor vleermuizen. Bloemrijke graslanden vormen een mogelijke voedingsplaats voor insecten en die oude poel is misschien wel de perfecte voortplantingsplaats voor amfibieën. Het is dus een grote meerwaarde om bij de start van een project de meest waardevolle natuurelementen in kaart te brengen.

Drie jaar lang heeft Em. Prof. Martin Hermy ons geïnspireerd met een voorstelling van één of ander (minder) gekende boom of heester. Op deze manier probeerden we Vlaanderen warm te maken voor wat diversiteit, wat vernieuwing, … Ik hoop dat je er gebruik van gemaakt hebt of nog zal van maken. Met dit laatste nummer van 2025 komt, voorlopig althans, een einde aan deze reeks. We willen uitdrukkelijk Em. Prof. Hermy danken om zijn kennis met ons te delen. Dit laatste artikel is een slotartikel, wat anders dan het voorbije. Graag geven we je een inzicht in de ‘herfst’, zoals u deze nog nooit zag. Veel leesgenot.

Bomen buiten de lijntjes. Opbouw van bomen op ongewone en verharde groeiplaatsen

Duurzaam groen vormt de ruggengraat van elke leefbare omgeving. Bomen brengen verkoeling, verbeteren de luchtkwaliteit, versterken de biodiversiteit en zorgen voor een gezonde, aangename leefruimte voor mens en dier. In tijden van klimaatverandering wordt diversiteit belangrijker dan ooit: een brede mix van soorten en cultivars garandeert veerkracht tegen hitte, droogte en wateroverlast.

Op de trefdag van de Green Deal Tuinstraten (4/11) was het zover: de officiële lancering van de Toolbox Tuinstraten! Dé plek waar je alles vindt om zelf met een tuinstraat aan de slag te gaan – van de eerste ideeën tot de volledige inrichting. Of je nu een buurtbewoner, een beleidsmaker of een ontwerper bent, de toolbox gidst je stap voor stap richting een groenere en duurzamere straat.

• De Fijne stad | Inpiratieboek voor de gezonde leefomgeving | Vincent Luyendijk
• De slimste Vlindergids | Alle 100 dagvlinders van de Benelux | Jan Rodts
• Naar buiten! | Hoe de natuur je gezonder, gelukkiger en creatiever maakt | Marieke Schatteleijn

Grote bomen hebben een enorme impact, zowel ecologisch als economisch. Waarom tientallen jaren wachten tot jonge aanplant tot wasdom komt, als we nu al kunnen profiteren van de voordelen die volgroeide bomen bieden? In stedelijke omgevingen betekent de keuze voor grote bomen een investering in een direct gezondere leefomgeving. Daarbij is het belangrijk niet alleen te denken in aantallen, maar vooral in kroonvolume: de maat die bepaalt hoeveel de stad daadwerkelijk vergroent. Want hoe groter het bladvolume, hoe meer functies een boom tegelijk vervult.

It’s the most wonderful time of the year!
Het is nog maar november, maar dat houdt de kerstgekte niet tegen. Mijn halve trouwboek schalt al kerstmuziek door onze boxen sinds september, zoonlief droomt luidop van de cadeau s onder de boom. Menu’s worden besproken, feestplanningen opgesteld.
Om even weg te zijn van die veel te vroege kerstdrukte, besluit ik een ommetje te maken in de wijk. Ik schiet mijn jas aan en verberg mijn snoet diep in mijn sjaal. Ik ben nog geen tien meter verder of ik besef dat dit geen goed idee was. Ik sta stil, kijk rond me en zucht.